سنتور یکی از اصیلترین سازهای موسیقی ایرانی است که در طول زمان در مدلها و کوکهای مختلف ساخته شده است. بیشتر هنرجویان و نوازندگان با سنتور معمولی (سل کوک) آشنا هستند، اما در کنار آن مدلهای دیگری نیز وجود دارد که یکی از آنها سنتور سوپرانو است.
سنتور سوپرانو در واقع نوعی سنتور با گستره صوتی بالاتر است که معمولاً در دو کوک ساخته میشود. به همین دلیل صدای آن نسبت به سنتورهای رایج زیرتر و روشنتر شنیده میشود.
در این مقاله به طور کامل بررسی میکنیم که سنتور سوپرانو چیست، چه تفاوتی با سنتور معمولی دارد و هر کدام برای چه نوع نوازندگی مناسب هستند.
سنتور معمولی چیست؟
وقتی در آموزش موسیقی ایرانی از «سنتور» صحبت میشود، معمولاً منظور سنتور سل کوک است. این نوع سنتور رایجترین مدل در آموزش و اجرای موسیقی سنتی ایران است و بیشتر کتابهای آموزشی بر اساس همین کوک نوشته شدهاند.
ویژگیهای سنتور معمولی:
- کوک رایج: سل کوک
- صدایی متعادل و استاندارد
- مناسب برای آموزش و یادگیری
- بیشترین استفاده در گروهنوازی و اجراهای سنتی
به همین دلیل بیشتر هنرجویان هنگام شروع یادگیری سنتور، از سنتور سل کوک استفاده میکنند.
سنتور سوپرانو چیست؟
واژه سوپرانو (Soprano) در موسیقی به صدایی گفته میشود که در بالاترین محدوده صوتی قرار دارد. این اصطلاح بیشتر در موسیقی کلاسیک برای دستهبندی صداها یا سازها استفاده میشود.
در مورد سنتور، وقتی ساز در محدوده صوتی بالاتری ساخته یا کوک میشود، به آن سنتور سوپرانو گفته میشود.
در بسیاری از موارد سنتور دو کوک به عنوان سنتور سوپرانو شناخته میشود، زیرا نسبت به سنتور سل کوک در محدوده صوتی بالاتری قرار دارد و صدایی روشنتر تولید میکند.
مهمترین تفاوت سنتور معمولی و سنتور سوپرانو
۱. محدوده صوتی
اصلیترین تفاوت این دو ساز در گستره صوتی آنها است.
- سنتور معمولی (سل کوک): صدایی متعادل و استاندارد دارد.
- سنتور سوپرانو (دو کوک): در محدوده بالاتری کوک میشود و صدایی زیرتر تولید میکند.
۲. رنگ صوتی ساز
رنگ صدای این دو سنتور نیز با یکدیگر تفاوت دارد.
- سنتور معمولی: صدایی گرم و متعادل دارد.
- سنتور سوپرانو: صدایی روشنتر، شفافتر و زیرتر دارد.
۳. کاربرد در نوازندگی
کاربرد این دو مدل سنتور نیز کمی متفاوت است.
سنتور معمولی بیشتر برای:
- آموزش موسیقی
- گروهنوازی
- اجرای ردیف موسیقی ایرانی
استفاده میشود.
در حالی که سنتور سوپرانو بیشتر برای:
- تجربه رنگ صوتی متفاوت
- تنظیمهای خاص موسیقی
- اجراهای حرفهای
مورد استفاده قرار میگیرد.
آیا سنتور سوپرانو برای شروع مناسب است؟
معمولاً توصیه میشود هنرجویان ابتدا یادگیری سنتور را با سنتور سل کوک شروع کنند، زیرا:
- اکثر منابع آموزشی بر اساس این کوک نوشته شدهاند
- کوک استاندارد آموزش موسیقی ایرانی است
- در کلاسهای آموزشی رایجتر است
با این حال نوازندگان متوسط یا حرفهای گاهی برای تنوع صوتی از سنتور سوپرانو نیز استفاده میکنند.
جمعبندی
سنتور معمولی و سنتور سوپرانو هر دو از خانواده سنتور هستند اما در محدوده صوتی و رنگ صدای ساز با یکدیگر تفاوت دارند.
سنتور معمولی (سل کوک) رایجترین نوع سنتور در آموزش موسیقی ایرانی است و بیشتر هنرجویان با این مدل شروع میکنند. در مقابل، سنتور سوپرانو که معمولاً در دو کوک ساخته میشود، صدایی روشنتر و زیرتر دارد و بیشتر برای تجربه رنگ صوتی متفاوت مورد استفاده قرار میگیرد.
اگر قصد خرید با این نوع ساز را دارید، میتوانید مشخصات کامل سنتور دو کوک (سوپرانو) را در صفحه زیر مشاهده کنید.