ساخت یک ساز اصیل مانند سنتور، ترکیبی از هنر نجاری، درک فیزیک صوت و ظرافتهای هنری است. کیفیت صدای یک ساز بیش از هر چیز به دقت در مراحل ساخت و متریال بهکار رفته در آن بستگی دارد. به طور کلی مراحل ساخت سنتور بر ۳ پایه اصلی استوار است: انتخاب چوب مناسب، پلگذاری دقیق و تراش حرفهای صفحهها.
در ادامه به بررسی جزئیات این مراحل میپردازیم.
۱. انتخاب چوب و ساخت کلاف (اسکلت اصلی)
اولین قدم در مراحل ساخت سنتور، آمادهسازی کلاف یا همان اسکلت اصلی ساز است. برای کلاف، بهترین انتخاب چوب گردوی سخت و تیره است. چوب گردو به دلیل تراکم بالا، استحکام فوقالعادهای در برابر فشار سیمها (که مجموعاً بیش از چند صد کیلوگرم است) دارد و از تاب برداشتن ساز در طول زمان جلوگیری میکند.
۲. انتخاب و اتصال صفحه زیرین
پس از آمادهسازی کلاف، نوبت به انتخاب صفحه زیر میرسد. صفحه زیرین باید با دقت تمام به کلاف چسبانده شود. پس از اتصال، محل دقیق گوشیها (در سمت راست) و سیمگیرها (در سمت چپ) سوراخکاری میشود. دقت در این مرحله برای ثبات کوک سنتور حیاتی است.
۳. پلگذاری سنتور؛ قلب تپنده ساز
پلگذاری یکی از حساسترین مراحل ساخت سنتور است که مستقیماً روی کیفیت صدا (سونوریته) تاثیر میگذارد.
- جنس پل: معمولاً از چوب گردو، افرا یا چوب روسی ساخته میشود (انتخاب نوع چوب به جنس صدای مورد انتظار سازساز بستگی دارد).
- ابعاد: پلها به صورت استوانهای با قطر تقریبی ۹ میلیمتر تراشیده میشوند.
- محل قرارگیری: پلها باید در نقاط استراتژیک بین صفحه زیر و رو قرار بگیرند تا فشار سیمها را تحمل کرده و ارتعاشات را به درستی منتقل کنند.
۴. طراحی و برش گل صفحه رو
گلهای سنتور نه تنها جنبه زیبایی دارند، بلکه به عنوان دریچههای خروجی صدا عمل میکنند.
- تعداد و ضخامت: صفحه رویی معمولاً ۶ میلیمتر ضخامت دارد و دارای دو حفره به شکل گل است.
- تاثیر بر صدا: جایگذاری دقیق گلها روی بازدهی امواج صوتی اثر میگذارد. معمولاً گل سمت راست زیر نتهای «دو، سی، لا» و گل سمت چپ زیر نتهای «لا، سل، فا» قرار میگیرد.
- طراحی هنری: شکل گلها کاملاً سلیقهای است و نشاندهنده سبک هنری سازنده سنتور است.
۵. تراش صفحهها و شیطانک
پس از چسباندن صفحه رو به کلاف، مرحله تراش ظریف صفحهها آغاز میشود. در این مرحله سازساز با دقت بسیار بالا، ضخامت صفحه را در نقاط مختلف تنظیم میکند تا به بهترین طنین صوتی برسد. سپس «شیطانک» (قطعه چوبی باریک در دو طرف سنتور) چسبانده شده و کل ساز برای مرحله فینیشینگ، سنبادهکاری میشود.
۶. رنگآمیزی و لاکالکل کاری (فینیشینگ)
در آخرین مرحله از ساخت سنتور، از آستر برای رسیدن به رنگ دلخواه استفاده میشود. پس از خشک شدن آستر، نوبت به لاکالکل میرسد.
لاکالکل دو نقش اساسی دارد:
- جلا و زیبایی: درخشندگی خیرهکنندهای به چوب گردو میدهد.
- محافظت: ساز را در برابر رطوبت محیطی و پوسیدگی محفوظ میدارد.
(برای اطلاعات بیشتر، پیشنهاد میکنیم مقاله اختصاصی ما درباره روکش رنگ و فینیشینگ سنتور را مطالعه کنید.)